Εισαγωγή στην Οικολογία και στις Περιβαλλοντικές Επιστήμες

Εισαγωγικό σημείωμα

ΜΕΡΟΣ Α
ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΠΛΗΘΥΣΜΟΙ
Περιγραφή ενός πληθυσμού
Ρύθμιση πληθυσμιακού μεγέθους: ενδοπληθυσμιακές σχέσεις και ενδοειδικός ανταγωνισμός
Προσαρμοστικές στρατηγικές
Αλληλεπιδράσεις μεταξύ πληθυσμών
Ανταγωνισμός
Διαειδικός ανταγωνισμός και μοντέλα Lotka-Volterra
Η «αρχή του ανταγωνιστικού αποκλεισμού» και η συνύπαρξη ανταγωνιστών
Θήρευση
Συστήματα λείας- θηρευτή
Παρασιτισμός
Σχέσεις συμβίωσης
Βιολογικός έλεγχος
Παραδείγματα βιολογικού ελέγχου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΒΙΟΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ
Διαδοχή
Οικοθέση (niche)
Οικοθέση έναντι πραγματικής θέσης
Σχέσεις με άλλους οργανισμούς
Σχέσεις με αβιοτικούς παράγοντες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ
Η έννοια του οικοσυστήματος
Η ροή των θρεπτικών στοιχείων (βιογεωχημικοί κύκλοι)
-Ο κύκλος του άνθρακα
-Ο κύκλος του οξυγόνου
-Ο κύκλος του αζώτου
-Βιομηχανική αζωτοδέσμευση και ευτροφισμός
-Ο κύκλος του φωσφόρου
-Ο κύκλος του θείου
-Ο κύκλος του νερού
Οικολογικές πυραμίδες
-Τι είναι μια Οικολογική Πυραμίδα;
-Περιορισμοί οικολογικών πυραμίδων
Η ροή της ενέργειας
-Η σημασία της φωτοσύνθεσης
-Η διαδικασία της φωτοσύνθεσης
-Επισκόπηση της φωτοσύνθεσης
-Ροή ενέργειας στα συστήματα
Το έδαφος και η σημασία του

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΜΕΓΑΔΙΑΠΛΑΣΕΙΣ
Τούνδρα
Τάιγκα
Εύκρατα δάση φυλλοβόλων
Εύκρατα βροχερά δάση
Λιβάδια
Τροπικά δάση
Έρημοι
Μεσογειακά Οικοσυστήματα
Αντιμετώπιση της ξηρασίας
Η φωτιά στα μεσογειακά οικοσυστήματα
Η περιοδικότητα του κλίματος
Η βόσκηση
Τύποι οικοσυστημάτων στις μεσογειακές περιοχές

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ
Το νερό στα υγροτοπικά οικοσυστήματα
Διαφάνεια του νερού
Θερμοκρασία του νερού
Ζώνες υγροτοπικής βλάστησης
Ορνιθοπανίδα
Πηγές
Ένθετο: Η βιοποικιλότητα σε αγαπημένες μας στιγμές
Ένθετο: 3 λόγοι για τους οποίους όλοι πρέπει να ενδιαφέρονται για τη βιοποικιλότητα

ΜΕΡΟΣ Β
ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΣΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΓΕΩΛΟΓΙΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΑΝΑΓΛΥΦΟ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΚΛΙΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Η ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΕΣ ΔΙΑΠΛΑΣΕΙΣ
Η βλάστηση και η κατανομή της
Οριζόντια εξάπλωση
Περιγραφή των φυτικών διαπλάσεων
-Φρύγανα - Μακί
-Μεσογειακά δάση κωνοφόρων
-Μεσογειακά μικτά φυλλοβόλα δάση
-Ορεινά δάση κωνοφόρων
-Υποαλπική και αλπική βλάστηση
-Παραποτάμια δάση
-Ηπειρωτικές κεντροευρωπαικές δενδρώδεις διαπλάσεις
-Πλατύφυλλα δάση φυλλοβόλων (0-700 μ.)
-Ζώνη της οξιάς (700-1.800 μ.)
-Υποτροπικά συστήματα
Απειλές και κίνδυνοι των μεσογειακών δασών
-Ξηρασία - άνεμοι – χιονοπτώσεις
-Παράσιτα - ιοί - βακτήρια - μύκητες
-Δασικά έντομα
-Βόσκηση
-Ρύπανση
-Καταπατήσεις - αποψιλώσεις - εκχερσώσεις
-Φωτιά
-Τουρισμός
Η διαχείριση των δασών
Οι δασικές πυρκαγιές στον ελληνικό χώρο
Δάση και πυρκαγιές
-Αίτια δασικών πυρκαγιών
-Συχνότητα των δασικών πυρκαγιών κατά τη διάρκεια του έτους
-Είδη δασικών πυρκαγιών
-Παράγοντες κινδύνου πυρκαγιάς
-Συνέπειες
-Διαχείριση των Δασικών Πυρκαγιών
-Πρόληψη Δασικών Πυρκαγιών
-Η αποκατάσταση των ζημιών από τις δασικές πυρκαγιές
-Αντιμετώπιση Δασικών Πυρκαγιών
-Προφύλαξη σπιτιών από την πυρκαγιά
-Τρόποι κατάσβεσης των δασικών πυρκαγιών
Η αναδάσωση
-Τι είναι αναδάσωση;
-Φυσική και τεχνητή αναδάσωση
-Τι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στη διαδικασίας της τεχνικής αναδάσωσης;
-Ποια είναι η κατάλληλη εποχή για αναδάσωση;
-Τι δένδρα επιλέγονται;
Η πανίδα της Ελλάδας
Ένθετο: Γιατί καίγονται τα δάση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟΙ
Είδη, κατάταξη, χαρακτηριστικά, προβλήματα
-Μικροί υγρότοποι τοπικής σημασίας
-Υγρότοποι εθνικής σημασίας
-Υγρότοποι διεθνούς σημασίας
Απειλές - κίνδυνοι υγρότοπων, ανθρωπογενείς επεμβάσεις
-Απειλές οφειλόμενες σε φυσικά αίτια
--Ξηρασία
--Πλημμύρες
--Σεισμοί
--Ηφαιστειακές εκρήξεις
--Πυρκαγιές
--Γεωλογικές μεταβολές
-Ανθρωπογενείς επιδράσεις
--Αποξηράνσεις
--Ρύπανση
--Εξορύξεις
--Υπερβόσκηση
--Έργα υποδομής
--Εγγειοβελτιωτικά έργα
--Εκχερσώσεις
--Εκτροπές ποταμών
--Ατυχήματα
--Υπεράντληση
--Εντατικοποίηση της γεωργίας
--Υπερθήρευση
--Παράνομη υλοτομία
--Υπεραλίευση
--Αλλατοποίηση
--Αστικοποίηση
--Εντατικός τουρισμός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗ
Ορισμός της ερημοποίησης
Αίτια της ερημοποίησης
-Βοσκοτόπια
-Γεωργικές εκτάσεις
-Αρδευόμενες εκτάσεις
-Δάση
-Άλλες δραστηριότητες
Συνέπειες
Η ερημοποίηση στην Ελλάδα
Μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης της ερημοποίησης
Πηγές

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΟΙ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Προστατευόμενες περιοχές σε διεθνές και περιφερειακό επίπεδο
Προστατευόμενες περιοχές - Μια σύντομη περιγραφή
-Εθνικό Πάρκο Σχινιά - Μαραθώνα
-Εθνικό Πάρκο Λιμνών Κορώνειας - Βόλβης
-Εθνικό Πάρκο Β. Πίνδου (Εθνικών Δρυμών Βίκου - Αώου και Πίνδου)
-Φορέας Διαχείρισης Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου
-Εθνικό Πάρκο υγρότοπου Κερκίνης
-Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς- Λευκίμμης- Σουφλίου
-Εθνικό Πάρκο Δέλτα Έβρου
-Εθνικό Πάρκο Υγρότοπων Αμβρακικού
-Εθνικό Πάρκο Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης (Δ. Νέστου. Βιστωνίδας Ιμαρίδας)
-Εθνικό Πάρκο Οροσειράς Ροδόπη
-Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού Λουδία Αλιάκμονα
-Εθνικό Πάρκο Δρυμού Πρεσπών
-Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Κoτυχίου – Στροφιλιάς
-Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων, Περιστερίου, χαράδρας Αράχθου
-Εθνικό Πάρκο Χελμού Βουραϊκού
-Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου
-Εθνικό θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου - Β. Σποράδων
-Υγρόποι και ακτή Ψαλιδίου του Δήμου Κω
-Περιοχή Προστασίας της Φύσης
-Στενών και εκβολών των ποταμών Αχέροντα και Καλαμά
-Περιοχή Προστασίας της Φύσης Λίμνης Καστοριάς
Ένθετο: Η περιβαλλοντική νομοθεσία και η εφαρμογή της στην Ελλάδα

ΜΕΡΟΣ Γ
ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΘΕΜΑΤΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΑΠΟ ΣΤΕΡΕΑ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ
Κατηγορίες στερεών απορριμάτων
Ανακύκλωση
Περιβαλλοντικά οφέλη ανακύκλωσης
Άλλα οφέλη της ανακύκλωσης
-Οικονομικά
-Περιβαλλοντικά
-Κοινωνικά
Πηγές

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ
Ατμοσφαιρική ρύπανση
-Τι είναι το νέφος;
Ρύπανση αέρα εσωτερικών χώρων
-Πηγές ρύπανσης του αέρα των εσωτερικών χώρων και επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων
-Μέτρα που απαιτούνται για τη βελτίωση της ποιότητας του εσωτερικού αέρα
Η ατμοσφαιρική ρύπανση στις πόλεις
-Όσον αφορά την Ελλάδα
-Μέτρα αντιμετώπισης της αέριας ρύπανσης στις πόλεις
Το φαινόμενο του θερμοκηπίου
-Μηχανισμός του φαινομένου
-Επιπτώσεις του φαινομένου του θερμοκηπίου
-Προτεινόμενα μέτρα
Τρύπα του όζοντος
-Το οζον
-Σε ποιες περιοχές εμφανίζεται το φαινόμενο;
-Κοινωνικά Αίτια
-Συνέπειες του φαινομένου
-Τρόποι αντιμετώπισης του φαινομένου
-Αστική χαράδρα
-Θερμική νησίδα
-Αιτίες
-Συνέπειες
Όξινη βροχή
-Ορισμός
-Η δράση της όξινης βροχής
-Προέλευση Των Ρύπων Που Σχηματίζουν Την Όξινη Βροχή
-Επιπτώσεις όξινης βροχής
-Εμφάνιση του φαινομένου της όξινης βροχής σε περιοχές του πλανήτη
-Τρόποι αντιμετώπισης του φαινομένου της όξινης βροχής
Θέματα υγείας σχετικά με την ατμοσφαιρική ρύπανση
Πηγές

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ
Το νερό
-Κατανομή του νερού στον πλανήτη
-Η άνιση κατανομή του νερού στον πλανήτη
-Χρήσεις του νερού
Υγρά απορρίμματα
-Τι είναι υγρά απορρίμματα
-Κατηγορίες υγρών απορριμμάτων
Αίτια ρύπανσης και μόλυνσης του νερού
-Παθογενείς μολύνσεις
-Αστικά λύματα
-Ανόργανες ενώσεις
-Υδρογονάνθρακες
-Συνθετικές οργανικές ενώσεις
-Απορρίμματα
-Όξινη βροχή
Επιπτώσεις της ρύπανσης των υδάτων
-Μείωση του οξυγόνου που είναι διαλυμένο στο νερό
-Ευτροφισμός των νερών
-Ρύπανση υπόγειων νερών
-Μόλυνση νερών
-Υφαλμύρυνση υπόγειων νερών
-Ρύπανση πόσιμου νερού
Ρύπανση των ακτών
-Ορισμός «παράκτιας ζώνης»
-Θαλάσσιος χώρος και παράκτια απορρίμματα
-Πηγές - αιτίες απόρριψης απορριμμάτων
-Επιπτώσεις παράκτιων απορριμμάτων
-Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία
-Επιπτώσεις στην αισθητική
-Επιπτώσεις στην οικονομία
-Επιπτώσεις στην οικολογία
Διαχείριση υδατικών πόρων αποβλήτων στην Ελλάδα
Η αντιμετώπιση της ρύπανσης των υδάτων: διεθνείς και ευρωπαϊκές συμφωνίες και πρακτικές
Η αντιμετώπιση της ρύπανσης των υδάτων
-Η σύμβαση για την προστασία και τη χρήση των διασυνοριακών υδάτων και των διεθνών λιμνών
-Το παγκόσμιο πρόγραμμα αξιολόγησης των υδάτων
Πηγές
Ένθετο: Ο κύκλος του νερού
Ένθετο: Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις περιοχές της Ευρώπης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ
Πως η ραδιενέργεια ρυπαίνει το περιβάλλον και εισέρχεται στον ανθρώπινο οργανισμό;
Επιπτώσεις ραδιενέργειας στο περιβάλλον
-Νερό
-Χλωρίδα και πανίδα
-Αέρας
Τι είναι η πυρηνική ενέργεια;
Τρόπος λειτουργίας των πυρηνικών εργοστασίων
Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα πυρηνικής ενέργειας
Έκθεση σε ραδιενέργεια
Κοινωνικές συνέπειες - Πυρηνικά ατυχήματα
-Τσερνόμπιλ
-Φουκουσίμα
Πηγές
Ένθετο: Φόβοι για ραδιενέργεια στην τροφική αλυσίδα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΑΠΟΔΑΣΩΣΗ
Αποδάσωση: ζωτικές συνέπειες
Οι λόγοι που την προκαλουν
Συμπεράσματα
Πηγές

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Η Τουριστική Δραστηριότητα
-Επιπτώσεις του μαζικού τουρισμού
Επιπτώσεις του τουρισμού στο φυσικό περιβάλλον
-Α) Φυσικό περιβάλλον
-Β) Συγκρούσεις στις χρήσεις γης
-Γ) Μετατροπή οικιστικών συνόλων σε τουριστικούς πόρους
-Δ) Η φέρουσα ικανότητα τουριστικών περιοχών
-Ε) Προβλήματα ανάπτυξης, λειτουργίας και διαχείρισης τουριστικών περιοχών
Η εξέλιξη του τουρισμού στην Ελλάδα
Η ανάγκη για ένα νέο μοντέλο τουρισμού
Εναλλακτικός τουρισμός
-Μορφές εναλλακτικού τουρισμού που αναπτύσσονται στην Ελλάδα
Αειφόρος τουρισμός
Πηγές

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΝ ΥΠΕΡΠΛΗΘΥΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΦΤΩΧΙΑ
Βιωσιμότητα
Η υπόθεση του Kuznets και η παγκόσμια ανισότητα
Κριτική και μειονεκτήματα
Συμπεράσματα
Το φαινόμενο του υπερπληθυσμού
-Ρυθμός αύξησης και Δείκτης γονιμότητας
-Ραγδαία πληθυσμιακή αύξηση
Τα αίτια του φαινομένου του υπερπληθυσμού
-Η μείωση του αριθμού των θανάτων
-Η βελτίωση των ιατρικών παροχών
-Η αύξηση των γεννήσεων και μείωση της φτώχειας
-Η τεχνολογική πρόοδος στην μείωση της υπογεννητικότητας
-Η μετανάστευση
-Έλλειψη Οικογενειακού Προγραμματισμού
-Οι συνέπειες του φαινομένου του υπερπληθυσμού
-Υπερπληθυσμός και φτώχεια
Τρίτος κόσμος
Στοιχεία και αριθμοί σχετικά με τη φτώχεια
-Αλλες αιτιες της φτωχιας στον τριτο κοσμο
Οι διατροφικές δυνατότητες του πλανήτη μας
Αστυφιλία
-Η αστυφιλία στην Ελλάδα
-Οι κύριες συνέπειες της αστυφιλίας
Πηγές
Ένθετο: Περιβαλλοντικοί πρόσφυγες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ
Γενετική μηχανική
Γενετική τροποποίηση
-Ιστορική αναδρομή
-Μετάλλαξη και γενετική τροποποίηση
-Γενετικά Τροποποιημένοι Οργανισμοί
-Μέθοδοι γενετικής τροποποίησης
-Γενετικά Τροποποιημένα Φυτά
-Το πρωτόκολλο της Καρθαγένης
Η κλωνοποίηση
Πιθανοί κίνδυνοι από τους ΓΤΟ
-Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία
-Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα
-Ηθικά και κοινωνικά διλλήματα της Γενετικής Μηχανικής «Το νομοθετικό πλαίσιο για τους Γ.Τ.Ο»
-Το νομοθετικό πλαίσιο της Ε.Ε για την ασφάλεια των τροφίμων
Ασφάλεια, ποιότητα και κίνδυνοι των τροφίμων
Γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα
Κίνδυνοι τροφίμων
-Φυσικοί Κίνδυνοι
-Χημικοί Κίνδυνοι
-Βιολογικοί κίνδυνοι
Πηγές

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Τα ορυκτά καύσιμα
Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ)
Τα είδη των ΑΠΕ
-Ηλιακή Ενέργεια
-Φωτοβολταϊκά ηλιακά συστήματα
-Αιολική Ενέργεια
-Αιολικά πάρκα
-Γεωθερμική Ενέργεια
-Ενέργεια από Βιομάζα
-Υδροηλεκτρική Ενέργεια
Τα πλεονεκτήματα των ΑΠΕ
Τα μειονεκτήματα των ΑΠΕ
Εκμετάλλευση των ΑΠΕ στον ελλαδικό χώρο
Αιολικά πάρκα
Φωτοβολταικα συστήματα
Οι υδροϋλεκτρικοί σταθμοί
Πηγές