Δημιουργώντας πολυφωνικούς τόπους νοήματος μάθησης και ανάπτυξης

Συντελεστές του συλλογικού βιβλίου

Εισαγωγή

01. Η έννοια του πολυφωνικού τόπου: Διάλογος, συνεργασία και ανάπτυξη

02. Η φωνή, η πολυφωνία και η αναζήτηση νέων παιδαγωγικών τόπων νοήματος

03. Από τη ρομαντική φωνή στην οικο-σωματικο–βιωματική διαδικασία: Νέες οντολογίες της σχέσης

04. Πολυφωνικές και πολυτροπικές μεθοδολογίες: Η φωνή ως ενσώματη, επιτελεστική και παιγνιώδης διαδικασία

05. Προς μια πολυφωνική οικολογία της μάθησης, της έρευνας και της ζωής

06. Παρουσίαση των κεφαλαίων του συλλογικού βιβλίου

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 01 | Φωνές σε κίνηση: Δέκα στρατηγικές ανάλυσης του πολυφωνικού τόπου νοήματος στη σύγχρονη κοινωνική έρευνα – Προς μια οικο-σωματικο-βιωματική προσέγγιση

Μάριος Α. Πουρκός

1.1 Εισαγωγή

1.2 Κριτική στις ρομαντικές και κανονιστικές προσεγγίσεις της φωνής στην κοινωνική έρευνα – Βασικά ηθικά ζητήματα και προκλήσεις στη μελέτη της

1.3 Βασικές οικο-σωματικο-βιωματικές στρατηγικές προσέγγισης της φωνής και του πολυφωνικού τόπου νοήματος

1.4 Επίλογος

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 02 | Εισαγωγή στις έννοιες της διαλογικότητας, της φωνής, της πολυφωνίας και του ιδεολογικού γίγνεσθαι στην προσέγγιση του Mikhail Bakhtin και στις προσεγγίσεις των σύγχρονων συνεχιστών του: Κριτική στην ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού στην εκπαίδευση

Μάριος Α. Πουρκός

2.1 Εισαγωγή

2.2 Η θεωρητική θεμελίωση του Bakhtin: διαλογικότητα, φωνή και ιδεολογικό γίγνεσθαι

2.3 Ο νεοφιλελευθερισμός ως μονολογική ιδεολογία και η εκπαίδευση ως πεδίο ιδεολογικού γίγνεσθαι

2.4 Μετα-μπαχτινικές προεκτάσεις και εφαρμογές στη σύγχρονη κοινωνική και εκπαιδευτική θεωρία

2.5 Σύγχρονες εφαρμογές, συζήτηση και συμπεράσματα

2.6 Συμπέρασμα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 03 | Από το τοπίο του νου σε τοπία πολυφωνίας: Η εργασία σύνθεσης ως μέθοδος εξωτερίκευσης και αναδιοργάνωσης του διαλογικού εαυτού

Γεωργία Γκαντώνα και Φώτης Ντάγκα

3.1 Η θεωρία του διαλογικού εαυτού και η χωρική διάστασή του

3.2 Οι ιαπωνικοί κήποι ως τοπία του νου

3.3 Η σύνθεση εργασίας ως μέθοδος αυτο-διερεύνησης

3.4 Τα βήματα της εργασίας σύνθεσης

3.5 Η διεργασία της εξωτερίκευσης κατά την εργασία σύνθεσης

3.6 Ένα παράδειγμα περίπτωσης

3.7 Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 04 | Διαλογικές, πολυφωνικές και φαινομενολογικές-ενσώματες αναγνώσεις του παραμυθιού Ανεράδων Ονειρέματα

Μάριος Α. Πουρκός

4.1 Εισαγωγή

4.2 Παρουσίαση του παραμυθιού Ανεράδων Ονειρέματα στην κυπριακή διάλεκτο και στην απλή νεοελληνική γλώσσα: Μια πρώτη αφηγηματική ανάλυση

4.3 Θεωρητικές προσεγγίσεις ανάλυσης και ερμηνείας του παραμυθιού

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 05 | Η προβληματική της ανωνυμίας της φωνής στη σύγχρονη ποιοτική κοινωνιολογική έρευνα: Ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας

Μάνος Σαββάκης

5.1 Εισαγωγή

5.2 Το ζήτημα της ανωνυμίας στη σύγχρονη ποιοτική κοινωνιολογική έρευνα

5.3 Δυνατότητες και διλήμματα

5.4 Συμπέρασμα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 06 | Η σχολική κοινότητα ως πολυφωνικός τόπος: Η περίπτωση μιας άμεσης και διαβουλευτικής σχολικής δημοκρατίας

Θεοδόσης Συκκάς

6.1 Εισαγωγή

6.2 Θεωρητικά και πρακτικά θεμέλια της ΚΔ

6.3 Δομή και λειτουργία της ΚΔ

6.4 Μεθοδολογία και δεδομένα

6.5 Ευρήματα

6.6 Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 07 | Διαλογικοί, πολυφωνικοί και ενσώματοι-πολυτροπικοί τόποι νοήματος, μάθησης και ανάπτυξης στην κουλτούρα της φυλής Baka

Μάριος Α. Πουρκός

7.1 Εισαγωγή

7.2 Η μετάδοση της γνώσης στην κουλτούρα των Baka

7.3 Θεωρητικό πλαίσιο: Η σύνθεση του διαλογικού, πολυφωνικού και ενσώματου εαυτού

7.4 Διαλογικοί τόποι νοήματος, μάθησης και ανάπτυξης στην κουλτούρα των Baka

7.5 Πολυφωνικές εκφράσεις στην κουλτούρα των Baka

7.6 Ενσώματοι-πολυτροπικοί τρόποι μάθησης και ανάπτυξης στην κουλτούρα των Baka

7.7 Τόποι μάθησης και ανάπτυξης: Η δυναμική των κοινωνικών δικτύων των Baka

7.8 Πολυφωνικοί και ενσώματοι τόποι νοήματος: Η τελετή bè

7.9 Πολιτισμική μετάβαση και διάβρωση: Η κρίση των τόπων νοήματος

7.10 Συζήτηση και συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 08 | Διαγενεακή μάθηση στο μουσείο: Δημιουργώντας πολυφωνικούς τόπους προσωπικής ανάπτυξης και συλλογικής ευημερίας

Δέσποινα Καλεσσοπούλου και Κατερίνα Ρογκάκου

8.1 Εισαγωγή

8.2 Το πρόγραμμα επιμόρφωσης ενηλίκων άνω των 65 ετών «Βοηθός ερμηνευτή στο μουσείο»

8.3 Δημιουργώντας πολυφωνικούς τόπους μάθησης

8.4 Οι επάλληλοι κύκλοι διαλογικότητας στους πολυφωνικούς τόπους μάθησης και ανάπτυξης

8.5 Αποτυπώνοντας την ευτυχία, αξιολογώντας τον αντίκτυπο

8.6 Επίλογος

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 09 | Φωνές του πλαισίου, φωνές του ατόμου: Νέες προοπτικές στην ποιοτική έρευνα της πολυφωνικότητας και διαλογικότητας, στην περίπτωση των εναλλακτικών σεξουαλικοτήτων στην Ελλάδα

Ευγενία Καζούλη-Πλαϊτάκη και Μάριος Α. Πουρκός

9.1 Το πλαίσιο της έρευνας ως ένα πεδίο ραγδαίων αλλαγών και αντιφάσεων

9.2 Διαδικασία της έρευνας: Συνοπτική παρουσίαση και μεθοδολογικές επιλογές

9.3 Το ερώτημα της διαλογικότητας και πολυφωνικότητας μεταξύ των φωνών του πλαισίου και η μεθοδολογική αξία της χαρτογράφησης

9.4 Το ερώτημα της διαλογικότητας και πολυφωνικότητας: Από τις φωνές του πλαισίου στις φωνές του ατόμου

9.5 Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 10 | «Κι έτσι, εγώ είμαι μόνος με τους μαθητές μου… και παίζουμε τα δικά μας… και οι άλλοι παίζουν τα δικά τους…». Αναζητώντας πολυφωνικούς τόπους νοήματος, μάθησης και ανάπτυξης στην ελληνική ωδειακή εκπαίδευση

Φωτεινή Ρεράκη

10.1 Εισαγωγή

10.2 Εξιστορώντας τον αποκλεισμό

10.3 Απομυθοποιώντας την υποδοχή

10.4 Επίλογος: η πολυφωνία ως ηθική της συνάντησης

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 11 | Πολυφωνικοί τόποι μουσικής δημιουργίας, μάθησης και ανάπτυξης στην προοπτική της μουσικοπαιδαγωγικής προσέγγισης του François Delalande

Φωτεινή Ρεράκη και Βασιλική Ρεράκη

11.1 Εισαγωγή

11.2 Οι απαρχές της μουσικοπαιδαγωγικής θεώρησης του François Delalande: Αναζητώντας παραλληλίες στις μουσικές συμπεριφορές — Το παράδειγμα του συνθέτη της συγκεκριμένης μουσικής και του παιδιού που παίζει με τον ήχο

11.3 Πολυφωνικές ποιότητες στην προσέγγιση του François Delalande

11.4 Αντί επιλόγου

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 12 | Το πρόβλημα της εκπαίδευσης υπό το πρίσμα του παιχνιδιού: Η περίπτωση του Χ. Μαρκούζε

Νίκος Φωλίνας

12.1 Εισαγωγή

12.2 Όροι δυνατότητας ανάδειξης της έννοιας του παιχνιδιού

12.3 Ο πολιτικός χαρακτήρας του παιχνιδιού

12.4 Η συσχέτιση αναγκαιότητας και ελευθερίας με όρους εργασίας και παιχνιδιού

12.5 Από την εργασία στην εκπαίδευση

12.6 Στοιχεία χειραφέτησης και πειθαρχίας: Παιχνίδι μέσα στην εκπαίδευση

12.7 Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 13 | Φιλοσοφική προσεκτική ακρόαση των καυγάδων των νηπίων κατά την ώρα του παιχνιδιού τους

Σοφία Νικολιδάκη

13.1 Εισαγωγή: Προβληματική της έρευνας

13.2 Τι σημαίνει φιλοσοφική προσεκτική ακρόαση και ποια η σημασία της για τα παιδιά του νηπιαγωγείου και τους μελλοντικούς εκπαιδευτικούς

13.3 Σκοπός της έρευνας – διδακτικής προσέγγισης

13.4 Παρουσίαση – Ανάλυση των αποτελεσμάτων

Συζήτηση των αποτελεσμάτων, συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 14 | Ο «αλυσοδεμένος ελέφαντας»: Θεατροπαιδαγωγικές πρακτικές για την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των εφήβων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Αικατερίνη Ασημίδου και Αντώνης Λενακάκης

14.1 Εισαγωγή

14.2 Θεωρητικό πλαίσιο

14.3 Η θεατροπαιδαγωγική παρέμβαση «Ο αλυσοδεμένος Ελέφαντας»

14.4 Αναστοχασμός – Συζήτηση

14.5 Επίλογος

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 15 | Διαλογικοί και πολυφωνικοί τόποι νοήματος στο τραγούδι «Ο Αχιλλέας απ’ το Κάιρο» του Κώστα Τουρνά: Μια ανάγνωση μέσα από το πρίσμα της θεωρίας του Mikhail Bakhtin και του Hubert Hermans

Χαράλαμπος Κωστέρης, Όλγα Τράσια και Μάριος Α. Πουρκός

15.1 Εισαγωγή

15.2 Το τραγούδι «Ο Αχιλλέας απ’ το Κάιρο»: Ανάλυση χαρακτήρων, αφήγησης και θεμάτων

15.3 Θεωρητικό πλαίσιο και βασικές έννοιες της προσέγγισης του Bakhtin, και η εφαρμογή τους στην ανάλυση και ερμηνεία του τραγουδιού «Ο Αχιλλέας απ’ το Κάιρο»

15.4 Ο διαλογικός εαυτός του Hermans: Εσωτερικές και εξωτερικές θέσεις στον «Αχιλλέα απ’ το Κάιρο»

15.5 Συζήτηση και συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 16 | Ανάπτυξη περιβαλλοντικών αξιών μέσω της τέχνης του χορού: Σχεδιασμός διδακτικής παρέμβασης σε μαθητές/-τριες καλλιτεχνικού σχολείου, στο πλαίσιο εφαρμογής των Eco-Somatics

Ελισσάβετ Λιντζεράκου

16.1 Εισαγωγή

16.2 Θεωρητική πλαισίωση του σεναρίου

16.3 Προστιθέμενη παιδαγωγική αξία του σεναρίου

16.4 Επιδιωκόμενοι στόχοι σε επίπεδο διαφορετικών γραμματισμών και βασικών ικανοτήτων

16.5 Παρουσίαση των φάσεων του εκπαιδευτικού σεναρίου

16.6 Άλλες εμπλεκόμενες ομάδες

16.7 Αξιολόγηση των μαθητών/-τριών

16.8 Αξιολόγηση υλοποίησης του σεναρίου

16.9 Προτάσεις

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 17 | Προς μια δημιουργική ενσώματη–βιωματική εκπαίδευση και μάθηση στο σχολείο: Ένα παράδειγμα εναλλακτικού ψυχοπαιδαγωγικού σχεδίου μαθήματος δημιουργικής κίνησης με βάση το παραμύθι Ανεράδων Ονειρέματα

Μαρία Καμπέρη και Μάριος Α. Πουρκός

17.1 Εισαγωγή

17.2 Κριτική στις γνωστικιστικά, νοησιαρχικά και αποενσώματα προσανατολισμένες προσεγγίσεις των διαδικασιών εκπαίδευσης και μάθησης

17.3 Θεωρητικά θεμέλια της ενσώματης–βιωματικής εκπαίδευσης και μάθησης

17.4 Το παραμύθι Ανεράδων Ονειρέματα ως βάση για την ενσώματη–βιωματική εκπαίδευση και μάθηση

17.5 Ανεράδες: Φανταστική πραγματικότητα, γυναικεία ταυτότητα και η συμβολική διάσταση του αόρατού τους σώματος

17.6 Το σώμα στην εκπαίδευση: Κριτικές προσεγγίσεις στη βάση των θεωρητικών προσεγγίσεων του Foucault, της φαινομενολογίας, της κριτικής παιδαγωγικής και της ενσώματης–βιωματικής μάθησης

17.7 Προς μια δημιουργική ενσώματη–βιωματική εκπαίδευση και μάθηση στο σχολείο: Σχεδιασμός μαθήματος δημιουργικής κίνησης με βάση το παραμύθι Ανεράδων Ονειρέματα

17.8 Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 18 | «Πολυφωνικά αφηγήματα: Λόγος, εικόνα, θέατρο» – Μεθοδολογία οργάνωσης βιωματικού εργαστηρίου από τη θεωρία στην πράξη

Κωνσταντίνος Μαρούγκας

18.1 Εισαγωγή

18.2 Η ταυτότητα του βιωματικού εργαστηρίου

18.3 Τα στάδια του βιωματικού εργαστηρίου

18.4 Αποτίμηση πιλοτικού βιωματικού εργαστηρίου

18.5 Ερευνητικές προεκτάσεις

18.6 Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 19 | Παράλληλοι μονόλογοι: Η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη και ο Ξένος του Καμύ συνομιλούν υπόρρητα με τον Ντοστογιέφσκι

Άννα Ματζιάρη

19.1 Εισαγωγή

19.2 Διαλογικότητα–διακειμενικότητα

19.3 Διαλογικότητα και Ντοστογιέφσκι

19.4 Διαλογικότητα, Καμύ και Ντοστογιέφσκι

19.5 Ο Ξένος

19.6 Φόνισσα – Έγκλημα και Τιμωρία

19.7 Παράλληλοι μονόλογοι

Βιβλιογραφία

Κεφάλαιο 20 | Η κούκλα ως παιγνιώδης ψυχοπαιδαγωγική διαλογική- αφηγηματική διαδικασία κοινωνικο-συναισθηματικής αυτο-ρύθμισης, ετερο-ρύθμισης και συν-ρύθμισης των νηπίων: Συμβολή στην καλλιέργεια πολυφωνικού κλίματος μέσα στην τάξη

Ιουλία Σγουρομάλλη

20.1 Εισαγωγή

20.2 Το άνοιγμα ενός διαλογικού χώρου: Η Θεματική Κούκλα Ενσυναίσθησης

20.3 Ενεργοποίηση αναστοχαστικών διεργασιών: Παρακολούθηση κουκλοθεατρικής παράστασης

20.4 Η κούκλα-εαυτός ως πεδίο συγκρότησης ταυτότητας

20.5 Αφηγηματικές δράσεις επιλογής κούκλας: Κοινωνική τοποθέτηση και σχέσεις

20.6 Η κούκλα ως τρίτος διαλογικός χώρος: Παιχνίδι με την κούκλα-εαυτό

20.7 Προωθητικές θέσεις: Η κούκλα-δασκάλα ως πεδίο διαπραγμάτευσης εξουσίας και φροντίδας

20.8 Συλλογική θέση-«εμείς»: Δημιουργία κουκλοθεατρικής παράστασης και άνοιγμα στην κοινότητα

20.9 Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία